Успаміны Францішка Міцкевіча

Францішак Міцкевіч — старэйшы брат літаратурнага генія Адама Міцкевіча. «Pamiętnik Franciszka Mickiewicza» — каштоўны гістарычна-літаратурны дакумэнт, у якім аўтар перадае асабістыя ўспаміны пра жыцьцё сям’і Міцкевічаў, грамадзкія падзеі і культурную атмасфэру свайго часу ў Наваградку. Кніга, выдадзеная ў 1923 годзе ў Львове, належыць да жанру мэмуараў і адлюстроўвае як біяграфію аўтара, так і шырэйшы кантэкст эпохі. Пасьля паўстаньня 1831 году ён 31 год пражыў у эміграцыі ў Вялікапольшчы, дзе і быў пахаваны, хаця завяшчаў вярнуць сваё цела ў родны Наваградак.

Асноўны зьмест твору — аповеды пра дзяцінства і юнацтва, сямейнае асяродзьдзе, адукацыю і фармаваньне сьветапогляду. Францішак Міцкевіч з увагай да дэталяў апісвае штодзённае жыцьцё, звычаі і традыцыі, што дазваляе лепш зразумець сацыяльна-культурныя ўмовы таго часу. Асобнае месца займаюць успаміны пра вядомых асобаў і падзеі, якія паўплывалі на ягонае жыцьцё і дзейнасьць. Аўтар таксама разважае пра палітычныя і гістарычныя працэсы ў Эўропе, у тым ліку пра зьмены дзяржаўных межаў і іх уплыў на лёс людзей.

Твор спалучае дакумэнтальную дакладнасьць і літаратурную выразнасьць. Мова жывая, багатая, з элемэнтамі асабістых развагаў і эмацыйных адступленьняў. Кніга зьмяшчае каштоўныя падрабязнасьці пра сям’ю Міцкевічаў, пра якую беларускаму чытачу няшмат вядома, і таму застаецца не толькі гістарычным сьведчаньнем, але і цікавым літаратурным чытаньнем. Гэта важная крыніца для разуменьня эпохі канца ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя. Год напісаньня невядомы, твор застаўся незакончаным і абрываецца на самым цікавым месцы.